Главные новости

Нæй фесæфæн рæстдзинадæн!

Бирæ фыдæбæттæ æмæ тæригъæдтæ федта æмæ схаста Ирыстонæн йæ Хуссар хай. Цы фырттæй бацарæфтыд, уыдоныл зæрдæрис у фыддæр, судзагдæр æмæ зæрдæхалæндæр, уымæн æмæ уыдон бабын сты тугмондаг, æнæрасидгæ хæсты фæстиуæгæн. У фыддæр судзагдæр æмæ зæрдæхалæндæр уымæн, æмæ бабын сты сæ царды æцæг лæджы фæндтæ нывæндын куы райдыдтой, уыцы кары. Бирæ хъизæмæрттæ æвзарæг Ирыстон та йæ судзаг цæссыгтæй йæ тыппыртæ суадздзæн ацу æмæ ма ʼрцуйы фæндагыл тугмондаг гуырдзиаг фашистон лæгсырдты къухæй чи фæмард, уыцы хъæбултæн. Кæд иуæндæс азы аивгъуыдта, уæддæр нæ мынæг кæны адæмы рис… Ногæй та цæссыджы суадæттæй раивылдзæн нæ адæмы маст… Судзаггаджы хъарджытæ та айхъуысдзысты Иры уæзгуытæй…

8 август 2008 аз. Историйы баззайдзæн канд Олимпаг хъæзтыты райдиан нæ, фæлæ куыд тугæйдзаг майрæмбон, афтæ дæр. Райдыдта та тугкалæн хæст ирон адæмы ныхмæ. Ацы бонты цыдæриддæр æрцыд æмæ цæуы, уыдонæй алы цауы тыххæй дæр лыстæггай зынд æмæ фыст æрцæудзæн. Хуссар Ирыстоны цы уæззау æмæ æвирхъау фыдбæллæх сарæзтой гуырдзиаг тугмондаг лæгсырдтæ, уый стыр дисы баппæрста дунейы æмæ рæстзæрдæ бирæ адæмы дæр. Зæрдæ нырризы, ныддур, æнустæм дæр ссыгъдæг кæнæн кæмæн нал ис, уыцы егъау фыдракæндæй. Национал-фашисттæ нæ бацауæрстой суанг сабитыл, зæрæдтыл дæр. Нал сæмбæлдзысты сæ бинонтыл мингай лидзæг бæлццæттæ, бирæтæ дзы фесты фыдвæндаг. Ацы судзгæ фыдбæллæхы фæстæ алкæмæ дæр сæвзæры фарст: «Чи сты, арт æмæ фæнык кæмæн нал ис, уыдон? Чи у се сфæлдисæг?
Хуыцау æви дæлимон?» Дунескæнæг Хуыцау, бахиз нæ ахæм адæмæй, кæцытæ аныгъуылдысты ирон адæмы туджы, æххæст кæнынц цыфæнды чъизидæр æмæ æбуалгъдæр фыдракæндтæ. Æнауæрдонæй чи мары адæмы сæ хæдзæртты раз, сæ уынгтыл, кæм райгуырдысты æмæ схъомыл сты, сæ уыцы райгуырæн уарзон горæты.

Æвæдза, зын у адæймаджы тыхстмæ кæсын, дæ бон ын баххуыс кæнын куынæ уа, уæд. О, зын у ахæм трагикон цаутæм, æвирхъау, зæрдæ фыссын дæр кæй нæ комы, уыцы фыдбæллæхтæм кæсын.

О, сæрдыгон хур дæр нал фæразы ирон мадæлты мастæвдылд цæссыгтæ ссур кæнын. Æмæ риссы зæрдæ… Бонæй-бон фылдæр кæнынц, Дзæуджыхъæуы рынчыдæттæм цы цæф адæймæгты ласынц, уыдоны нымæц. Сæ фылдæр – сабитæ, зæрæдтæ, сылгоймæгтæ, се ʼхсæн ис, национ сæрыстырдзинад бахъахъхъæныныл хъæ­батыр тох чи кæны, уыдонæй дæр. Ирыстоны фæсивæд хæцынц, калынц сæ туг, цæмæй сæ зæхх æмæ сæ Фыдыбæстæ уа сæрибар. Ацы тугкалд ма нын иухатт равдыста, Ирыстон фидар кæй у æмæ дзы патриоттæ бирæ кæй ис.

Ницыуал хъары зæрдæмæ, бафæллад æвирхъау хабæрттæй, дзыназынæй. Уынгæджы бон та æркодта нæ чысыл Ирыстоныл. Йæ кæддæры цардæфсæст хъæутæй йæм æрвылбон дæр сæ сау æфсургътыл тæхынц фыдохы цаутæ. Æниу ма кæм ис хъæутæ? Банай сæ кодтой Саакашвилийы тугмондæгтæ æд цæрджытæ. Бирæтæ дзы æнустæм хуысгæйæ баззадысты сæ уарзон уæзæгыл. Æмæ судзы хæрамы арт, батад мидбылхудт ирон лæджы цæсгомыл.

Абон Хуссар Ирыстоны цæрджыты хъысмæт уæззау æфсондзау æрынцад Уæрæсейы æфсады фидауынгæнæн тыхты, нæхи хъайтар лæппуты уæхсчытыл. Уыдон сæ тыхтæ æмæ хъарутæ баиу кæнгæйæ иудадзыг архайынц тугкалд бауромыныл. Абон та уал, хъыгагæн, фылдæрæй-фылдæр кæнынц Ирыстоны саударджытæ. Æрцыд гуымирыты рæстæг. Æмæ лæбурынц балбирæгътау хотыхджын гуырдзиаг фыдгæнджытæ Ирыстоны хъæутæм. Марынц, стъи­гъынц, хынджылæг кæнынц æнæаххос ирон адæмæй.

Хæст. Æвирхъау æмæ мæлæт­хæссæг хæст. Уый кæны карзæй-карздæр. Кæддæр хæларæй чи цардис, хæстæгдзинады уидæгтæ кæмæн ис, уыцы дыууæ адæмы ʼхсæн. Ныккалдис, æнустæм адæмы кæрæдзиуыл чи баста, уыцы хид дæр. Кæрæдзийæн фестадысты знæгтæ, кæрæдзимæ систой марæнгæрзтæ æмæ схъулон тугæй Хуссар Ирыстоны зæхх. Банцад ирон хæдзæртты ирон фæндыры цагъд. Йæ бæсты араугæ зæлынц топпы æнæнцой гæрæхтæ æмæ еудодойаг фесты ирон хъæутæ. Æрмæстдæр ма фехъусдзынæ иу фарста: «Цыма та кæй къона бауазал?» Адзалы æвирхъау тымыгъ дзыназы æмæ ниуы Чъребайы тугæйдзаг уынгты… Æхсæв-бонмæ не ʼнцайы æхст. Сау фыдохы уацтæ хъæргæнджытау зилынц Ирыстоны кæмтты.

Нал ис фыдбæллæхтæн кæрон. Æвирхъау тугуарæн ныккодта ирон адæмыл. Абон Гуырдзыстоны мæнгуд «демократтæ» хуссайраг ирæтты цæстмæ дарынц, Уæрæсейы хицауады закъæттæ фидар кæй хъахъхъæнæм, æнувыд сыл кæй стæм. Гуырдзыйæн сæ маст фæйнæрдæм рæдувы ирæтты хæлар ахаст Уæрæсейы æфсадмæ. Æгъатыр меньшевикты фæдонтæй, æвæццæгæн, ферох, Уæрæсейы хицауады сæраппонд Хуссар Ирыстоны адæм 1920 азы сæхи нывондæн кæй хастой, сæ тугæй йæ кæй балхæдтой, уый. Куыд абон, афтæ 88 азы размæ дæр гуырдзыйы меньшевиктæ æмæ националисттæ сыгътой ирон хъæутæ, мардтой ирон адæмы, тæлæт сын кодтой сæ фос, сырдтой сæ сæ райгуырæн къæстæй, хъавыдысты ирон адæмæй цагъартæ саразынмæ. Куыд абон, афтæ уæд дæр Цæгат Ирыстонмæ удхæрттæ æмæ хъизæмæрттæгæнгæ цыдысты мингай лигъдæттæ. Фæлæ Ирыстон йæ зонгуытыл æрлæууы æрмæстдæр уæд, ирон тырысайæн куы фæпъа кæны!

Ирыстоны фæйлаугæ чи уыди, царды уыцы æвæджиауы денджыз цадæггай ссырх ис йæ хъæбулты тугæй. Сау зæхмæ хауынц Ирыстоны сæрибарыл мæлæтдзаг тох чи кæны, уыцы сахъгуырд лæппутæ. Байдзаг Иры уæзæг уæззау хъыгтæй, саударджыты судзгæ цæссыгтæй. Ныддур, нырхæндæг ис æрвылбоны фыдохы цаутæй зæрдæ. Абон Хуссар Ирыстон тох кæны йæ рухс фидæныл. Уымæ тырнындзинад ирон адæмæн дæтты ныфс æмæ æхсар. Æмæ Ирыстон уыцы сæрибардзинады сæрвæлтау быхсы уæззау зындзинæдтæн, уæззау тухитæн. Абон мæн скувын фæнды нæ адæмы фыдæлтыккон уыцы фарнмæ, йæ радтæг адæмæн уыйбæрц хъару æмæ ныфсхастдзинад чи радта, йæ адæмы æрдзæй уыйбæрц хиуылхæцынад æмæ адæймагуарзондзинад чи схай кодта. Табу уыцы фарнæн æмæ адæмæн. Никуы ферох уыдзысты нæ сæрвæлтау удуæлдай тох чи кодта, уыцы æнæхин хъайтардзинад нæмгуыты раз, мæлæты раз, сылгоймæгты ныфсхастдзинад æмæ æнувыддзинад.

О, чизоны уæлдай у æппæт адæттыл лыстæггай фыссын. Чизоны, йæ исчи хи стауынмæ бамбара. Фæлæ уый хи стауын нæу, уый у рæстдзинад. Абон зын æвзарæнты ис Ирыстон, бацарæфтыд йæ хуыздæр, йæ уарзон хъæбултæй. Фæлæ Хуссар Ирыстон цæры, Хуссар Ирыстон цæрдзæн. Ахæм адæм кæм ис, уыцы бæстæйæн никуы ис фесæфæн, ахæм адæмыл нæй фæуæлахиз уæвæн, уымæн æмæ нæй фесæфæн рæстдзинадæн!

Уымæн æвдисæн, а фæстаг рæстæг куыд нæ республикæйы минæвæрттæ, афтæ Уæрæсейы Президент Владимир Путин сæ хъус кæй æрдардтой, цæмæй 2008 азы цаутæн аргъгонд æрцæуа, ома, кæй уыд геноцид Гуырдзыйы ʼрдыгæй.

Кæй зæгъын æй хъæуы, зын у ахæм рис уромын! Фæлæ та бабыхстам, нæ уæззау хъæдгæмттæ уромгæйæ та æрлæууыдыстæм ног цард аразынмæ. Æмæ афтæ хъуамæ уа æнæмæнг не знæгты фыдæнæн.

Æмвæнд, æмзонд адæмæн хох дæр нæ лæууы, зæгъгæ, фæзæгьынц. Ирон адæм, зындзинæдтæн чи нæ бафæраза, ахæм не сты. Бирæтæ Ирыстоны хъæбултæй сæ цард радтой нæ рухс фидæны сæрвæлтау, уымæн æмæ æндæрхуызон уæвын сæ бон нæ уыд. Ныр уыдон дæр нæ кад æмæ нæ намысы стъалытæ систы.

Мад-Ирыстоны зæрдæ йæхи къултыл хоста, йæ уæззау хъæрзын дардмæ хъуысти, нæ сын фæрæзта сæ рис æмæ сæ зындзинад. Кæй зæгъын æй хъæуы, зын у ахæм рис уромын!

Фæлæ…

Æрхæндæг, лæпъа мигътæ арвыл…

Ам туг та кæд нæ уарыд, кæд?!

Нæ хæхтæм Мамай дæр куы хъавыд,

Уæддæр сæ нæ ахаудта къæртт!

Цæмæй дунейы картæйыл цы ног паддзхад фæзынд, уый цæрæццаг уа, уый аразгæ у не ʼппæтæй дæр. Алчидæр нæ исты хæс райсæд йæхимæ Ирыстоны раз! Алчидæр нæ йæхи суг бахæссæд нæ иумæйаг къонайы артдзæстмæ! Афтæмæй нæ фидæны фæлтæртæн мыггагмæ баззайдзыстæм арфæйагæй.

Фыст æрцыд уыцы уæззау бонты – 09.08.2008 аз.

САГЪÆСТÆ
ЦХИНВАЛЫ 5-ÆМ СКЪОЛАЙЫЛ

Ахызтис æмбисæхсæвæй,

Бадын ма уæддæр…

Нæмгуыты хъыллист-тыхзæлдæй

Додойаг – мæ сæр.

 

Катайаг – фæлыгъд мæ хуыссæг,

Сагъæссаг фæдæн.

Кувын дæм Хуыцау, æххуысмæ:

О, Хуыцау, кæм дæ!

 

Не скъолайæн ныр йæ кæртæй

Нал айзæлы зард.

Ам цæмæн къахынц ингæнтæ –

Ам кæд ыскъуыд цард?!

 

Ис нæ фæдисдзау, дæ мæрдон,

Ам дæ мæрдон хуыз.

Сау æлгъыстæй ныр уæлмæрд у

Не скъолайы фæз!

 

Дзæнгæрæг кæны фæдисхъæр, –

Уый цы сиды, уый?!

Уый нæ зæрдæтæн сæ ристæ

Хæхтæн дзуры Ир.

 

Цæстысыг ивылы рустыл,

Нал фæразæм зын…

Оу, куыд хъуысдзæнис æнустæм

Буц мады хъæрзын!

 

Кувын ма Хуыцаумæ сонтæй,

Ракæс нæм, Хуыцау!

Ракæс нæм хъысмæт бæрзондæй

Ацы иу хатт, ау!

 

Дзæнгæрæг кæны фæдисхъæр,

Уый цы сиды, уый?!

Уый нæ зæрлдæтæн сæ ристæ

Хæхтæн дзуры Ир.

 

КЪУДУХТЫ Маринæ


Похожие записи:

Главные новости

2018-й: выйти в плюс

На очередном заседании республиканского Кабинета министров под председательством Таймураза Тускаева в формате обсуждения был рассмотрен ряд важных вопросов.

Главные новости

В центре детства

Республиканский дворец детского творчества (РДДТ) имени Б.Е. Кабалоева, по решению республиканского руководства

Главные новости

Равнение на лучших

В День молодежи России в актовом зале городской администрации не было ни одного свободного места.

Главные новости

Оружие – это не игрушки

Североосетинские парламентарии поддержали своих коллег из Татарстана в части повышения разрешенного возраста покупки оружия с 18 лет до 21 года.

Главные новости

С ответным визитом

В конце прошлого года Глава РСО-А Вячеслав Битаров посетил с дружественным визитом соседнюю Кабардино-Балкарию.

Главные новости

Во Владикавказе состоялось открытие зала парафехтования

В столице Северной Осетии на базе сош №40 открылся первый на Северном Кавказе зал парафехтования.

Все новости из категории: