ОБЩЕСТВО

КОДТА СТЫР ÆМÆ ÆВÆЛЛАЙГÆ ЛИТЕРАТУРОН ФÆЛЛОЙ

Дзауы районы Едысы хъæуы 23 декабры 1898 азы райгуырд Беджызаты Дауыты фырт Чермен. Уый райдиан скъолайы ахуыр кодта сӕхимӕ Едысы. Стӕй та 1908 азы бацыд Гуры дины ахуыргӕнӕндонмӕ. Каст ӕй фӕцис 1914 азы. Дарддӕр Чермен ахуыр кодта Калачы дины семинары ӕмӕ йӕ каст фӕцис 1917 азы. Ацы семинар ын уыдис фидӕны фӕндагамонӕг. Калачы семинары ахуыргӕнгӕйӕ, уый райдыдта йӕ фыццаг литературон къахдзӕфтӕ. Ам ма Чермен каст марксистон литературӕ дӕр ӕмӕ сфӕнд кодта большевикон партийы рӕнхъытӕм бацӕуын.

 

1918 азы йæм ӕрсидтысты ӕфсадмӕ. Чермен службӕ кодта, Гуры цы ирон полк уыд, уым. Ацы полчъы большевикон куыст афтӕ стынг ӕмӕ иууылдӕр рӕнхъон хӕстонтӕ ралӕууыдысты революцийы æвварс, сӕ разӕнгардгӕнджыты ӕхсӕн уыд Беджызаты Чермен дӕр.

 

Полчъы иугӕр революцион куыст тынгӕй-тынгдӕр кодта, уӕд ӕй меньшевикты хицауад ныддӕрӕн кодта ӕмӕ Чермен ӕрбаздӕхт Едысмӕ. Ам 1918 азы тӕргӕйтты мӕйы райста хайад зӕхкусджыты ӕдгӕрзтӕ растады. Уӕдӕй фӕстӕмӕ гуырдзиаг меньшевикты хъузӕттӕ йӕ фӕстӕ зылдысты, фӕлӕ сӕ уый ӕрдумӕ дӕр нӕ дардта ӕмӕ дарддӕр кодта йӕ тох сӕ ныхмӕ. 1918 азы фыццаг æмбисы стыр куыст бакодта большевикон чыртӕ саразынӕн Едысы, Згъуыбиры, Ручъы ӕмӕ Уанелы. Фӕстӕдӕр адоны бындурыл сырӕзт Ручъы районон большевикон комитет. Ацы комитеты аразджытӕй иу уыд Чермен.

 

1919 азы Цӕгат Ирыстоны урсгвардионтӕ рӕстӕгмӕ фӕуӕлахиз сты ӕмӕ уый фӕдыл иу къорд революционеры сӕхи айстой Хуссар Ирыстонмӕ ӕмӕ Едысы Чермены уазджытӕ баисты Барахъты Гино, Гӕдиаты Никъала, Беккуызарты Тасолтан ӕмӕ Бугойты Дзыбыртт.

 

Чермен уыд стыр литературон курдиаты хицау. Уыцы курдиат та архайдта йӕхи раргом кӕныныл ӕмӕ йӕ уый тыххӕй хъуыдис ахуырдзинад, иннӕ адӕмты фӕлтӕрддзинад базонын. Ӕмӕ 1926 азы ацыдис Мӕскуымӕ, журналистикӕйы институтмӕ. Уым хорз базонгӕ уырыссаг ӕмӕ дунеон культурӕимӕ. Базонгӕ Словакийы литературӕйы социалистон реализмы бындурӕвӕрӕг Илемницкий Петеримӕ.

 

Егъау уыд Чермены ӕхсӕнадон куысты фӕндаг, уый ӕмрӕнхъ кодта стыр ӕмӕ ӕвӕллайгӕ литературон фӕллой.

 

1930 азы уыд иумӕйаг съезд Хуссар ӕмӕ Цӕгат Ирыстонӕн. Ӕвзӕрстой дзы ӕвзаджы, чиныгуадзыны, аивады ӕмӕ ӕндӕр фарстатӕ. Уыцы съезды рӕстӕджы Чермен доклад кодта Цӕгат Ирыстоны Областы Ӕххӕстгӕнӕг Комитеты президиумы раз – ирон мыггӕгтӕ куыд фыстӕуа, уый тыххӕй. Ома, ирон мыггӕгтӕ кӕцыфӕнды ӕвзагыл дӕр сӕхи хуызӕн ӕмӕ иухуызон куыд уой, уый тыххӕй.

 

Бирӕ фӕндтӕ уыд Черменмӕ, фӕлӕ йæ 1937 аз ӕй афтӕмӕй ӕрӕййӕфта, ӕмӕ уый дӕр, иннӕтау, культы азарӕй басыгъд, рахастой йын карз тӕрхон – мӕлӕт ӕмӕ 1938 азы бабын.

 

Бинонтӕн сӕ дарӕг куы амӕлы ӕмӕ хӕдзары хъуыддаг фӕстӕмӕ-фӕстӕмӕ куыд ацӕуы, афтӕ ӕрцыд ирон ӕхсӕндзарды алы фадыгыл дӕр, къорд рӕстӕг банымӕг, цалынмӕ ног фӕлтӕр нӕ рахъомыл ӕмӕ уӕд чысылгай сындидзыдта къонайыл арт. Ралӕууыд рӕстдзинады рӕстӕг, радымдта ӕндӕрхуызон уахъӕз ӕмӕ асӕрфта зынаргъ нӕмттӕн сӕ рохуаты рыг. Беджызаты Чермен дӕр, куыд ӕй загътам, растдӕр уыцы фӕлтӕрӕй уыд – йӕ радтӕг адӕм, йӕ райгуырӕн бӕстӕйы тыххӕй ӕхсаргард ӕмӕ фыссӕн сисӕй чи тох кодта цӕрӕнбонты.

 

Беджызаты Чермен литературон куыст райдыдта 1915 азӕй. Йӕ фыццаг ӕмдзӕвгӕты ӕмбырдгонд мыхуыры рацыд 1933 азы Цхинвалы.

 

Автор хӕрз ӕрыгонӕй райдыдта риссын йӕ адӕмы рисӕй ӕмӕ йӕ сӕйраг бӕллиц ирдӕй зыны йе ‘сфӕлдыстады. Кӕй зӕгъын ӕй хъӕуы, Чермены поэзийы нысаниуӕг стыр у, фӕлӕ йæ курдиат иууыл ирддӕрӕй разынд йӕ прозӕйы.

 

Беджызаты Чермен йæ уацмыс «Мæсгуытæ дзурынц»-ы Ерманы хъæуты цæрджыты хоны куырттатæ. Йæ сæйраг архайджытæй иу Кодзырты Тохтæ Ныхасмæ куы бацæуы, уæд сын афтæ зæгъы: «Гъе, Куырттаты сахъ фæсивæд! Чи уæ у абон раппæлинаг йæ згъæронæй, науæд йæ кардæй, гъе, йæ уартæй, уый ма йæ сфæлварæнт мæнæ мæ кардыл». Уый ууыл дзурæг у æмæ амы цæрæг адæм нæ рох кодтой, Куырттаты комæй цардагурæг кæй æрлыгъдысты, уыцы хабар. Хуссары цæрæг ирæттæ хорз зыдтой туалты: се ‘гъдæуттæ, сæ ныхасыхъæд, цардыуаг – зонгæ, уыцы-иу мыггæгтæ дзы – бирæ.

 

Ирыстоны алæмæттæг къуымтæй иу у – Урстуалтæ. (Ручъы комы ис). Йæ аив литературон ном у «Мæсгуыты бæстæ» (æрдзы æрфыст).

 

Нæ фенкъуысын кæны æндон хохы нæдæр тæрк уад, нæдæр сонт къæвдæ, фæлæ чысыл миты къуыбар, хитæлæджы сæрæй æрхаугæ, базмæлын кæны уæрæх фæтæнтæй зæй æмæ бындзармæ нырризын кæны бæрзонд хохы. Урстуалты лæгъз – цъитийы кой кæны Чермен:

 

Цыма дæ ыскодта æрдз барæй мæнæн.

Дæ уæлæ нæзы хъæд… Уæззау дурты хуыр…

Уыд размæ æрмæстдæр дуарæй кæсæн,

Ныхас дзы-иу хъуысти сындæг æмæ мыр.

 

Ирон литературӕйы хӕзнадоны аккаг бынат ссардтой йе ‘нӕмӕлгӕ уацмыстӕ: йӕ аивадон боныг «Ссыгъди цард», йӕ уацау «Бирӕгътӕ», йӕ таурӕгъты цикл «Мӕсгуытӕ дзурынц», йӕ радзырдтӕ «Ӕртӕ фӕкасты», «Уад асаста гӕды бӕлас», «Ӕндӕр фӕндаг нӕй», йӕ драмон уацмыстӕ «Чи кӕй», «Октябры тырысаимӕ», йӕ очерктӕ «Колхоз», «Хурзӕрин» «Ихдзагъд».

 

Зæгъын ма мæ фӕнды уый ӕмӕ, чизоны, Черменӕн зæнæгæй исты куы баззадаид, уӕд хайджын уыдаид йӕ фыды стыр курдиатӕй, фӕлӕ, хъыгагӕн, цот ын нæ рацыд нӕдӕр йӕ фыццаг ус Салагашвили Оляйӕ, нӕдӕр йӕ дыккаг ус Чередниченко Варварайӕ.

 

Уæдæ, нæ аив литературæйы чи рарттывта, чи йæ фæрæсугъддæр æмæ фæхъæздыгдæр кодта, уыдонмæ æнæмæнг хауы Беджызаты Чермен æмæ йе ‘сфæлдыстадæй цæрдзæн ирон чиныгкæсæджы зæрдæты.


Похожие записи:

ОБЩЕСТВО 27.06.2022 в 00:03

Вячеслав Мильдзихов поздравил горожан с Днем молодежи

ДОРОГИЕ ДРУЗЬЯ!   Примите самые теплые и искренние поздравления с Днем молодежи России! 

ОБЩЕСТВО 5.10.2023 в 08:19

Спасибо за мудрость и добро сердец!

Они открывают двери в мир знаний! Они – представители главной профессии на Земле! Наши любимые, дорогие учителя… 4 октября, накануне Дня учителя, в актовом зале Администрации местного самоуправления г. Владикавказа состоялась церемония награждения лучших преподавателей общеобразовательных школ города.

ОБЩЕСТВО 9.02.2024 в 18:46

Чей робот лучше?

В День российской науки во владикавказском Центре развития творчества одаренных детей и юношества «Интеллект» состоялся второй городской конкурс робототехники «Мой робот – 2024». В нем принимали участие обучающиеся 4–11 классов Владикавказа.

ОБЩЕСТВО 24.01.2023 в 08:49

СТЫР БАВÆРÆН БАХАСТА ИРОН ЛИТЕРАТУРÆМÆ

Колыты Аксойы райгуырдыл сæххæст 200 азы

ОБЩЕСТВО 1.04.2023 в 08:08

«Певец дружбы и любви»

К 100-летию со дня рождения Гиго Цагараева

ОБЩЕСТВО 16.03.2022 в 18:29

Будьте достойны героев!

На Аллее Славы прошла церемония возложения цветов к памятнику Героя России Юрия Нестеренко.

Все новости из категории: ОБЩЕСТВО