ОБЩЕСТВО

НÆ БÆРÆГБÆТТÆ

Не ʼгъдæуттæ æнгом баст сты ирон бæрæгбæттимæ. Уыдоны фæрцы разынынц бирæвæрсыгæй, се ʼппæт хуызты. Уымæ гæсгæ а фæстаг азты, йæ уд ма ирон фарны комытæфæй дзаг кæмæн у, уыдон се ʼргом тынг аздæхтой нæ бæрæгбæттæн сæ рагон хуыз скалынмæ. Цæмæй адæмы иудзинадæн, фарнæн, стæй æвзаг йæ гаччы сæвæрынæн исты ахъаз фæуой.

 

Бæрæгбон адæмы цардæй равзæргæ у. Цæуылдæриддæр æнцой кæны, уыдон сты адæмы уды­хъæд, зонд, æрхъуыдыдзинад, гæрзарм æмæ зæр­дæргъæвд­дзинад. Йæ бæрæгбон чи куыд кæны, уый дзурæг у йæ культурæйыл, йæ зондахастыл, йæ цардмæ цæстæнгасыл, йæ тырнындзинæдтыл.

 

Алы адæймаг дæр йæхи цардæй цæры, йæхирдыгонау æнкъары царды ад æмæ уæз, йæ хъысмæты раз иунæг у. Æмæ, зæгъгæ, иу адæм рæстæгæй-рæстæгмæ кæрæдзийы фарсмæ уæхски-уæхск куы нæ æрбалæууиккой, сæ хъыг, сæ цин куы нæ дих кæниккой, уæд царды зын зæронд­мæ ахæссын алкæй къухы нæ бафтид. Гъе, уымæ гæсгæ адæймаг бафтыд сфæлдыстадон хъуыдыйыл: йæ цард фæрогдæр кæнынæн æрхъуыды кодта хиирхæфсæн мадзæлттæ, алыхуызон фæрæзтæй йæ рæсугъддæр кæны. Адæймаджы сфæлдыстадон хъуыдыйæ равзæрдысты бæрæгбæттæ дæр.

 

Афæдзы дæргъы ирон адæммæ бирæ алыхуызон бæрæг бонтæ вæййы: цины æмæ хъыджы, зæрдæрайы æмæ мысыны, фыдохы, уæззау куысты æмæ æндæртæ. Уымæ гæсгæ сæ цард-цæрæнбонтæн радтой ахæм нæмттæ:

 

– Къатыбонтæ

– Æнцойбонтæ

– Рæмонбонтæ

– Бæрæгбонтæ

– Тæфæбонтæ

 

Къатыбонты, ома кусæн бонты, царды фæрæзтыл сагъæсты адæймаг ихсийы уæззау куысты; æнцойбонты уадзы йæ фæллад, фæлæ йæ рох нæу йæ райсомы бон; рæмонбонты у хъæл­дзæг, зæрдæрай, йæ зæрдæ цин кæны, фырт ын кæй райгуырд, йæ рынчын кæй сдзæбæх кæнæ йæ бæлццон æгасæй хæдзар кæй ссардта, ууыл æмæ æндæр æхсызгон хабæрттыл, йæхи æнкъары амондджынæй; бæрæгбонты дзаг фынгты уæлхъус кувы Иунæг Стыр Хуыцаумæ, Уастырджимæ, зæдтæ æмæ дауджытæм, ары йæ мæрдты нæмттæ – йæхиуыл, йæ удыл нæу, æмæ йæ рох кæны царды уæз, йæ зындзинæдтæ; тæфæбон, ома йыл зиан куы æрцæуы, уæд уый фæдыл, афæдзы дæргъы кæндты у фыдох æмæ æрхуым.

 

Æнцойбонтæ сты фæлладуадзæн бонтæ. Фылдæр вæййынц къуырийы æвдæм бон, хуыцаубоны. Дунесфæлдисæг Иунæг Хуыцау дæр, дам, зæхх æмæ дунейы скондыл фæкуыста æхсæз боны, æвдæм бон та йæ фæллад уагъта. Уымæй уæлдай ма нæ фыдæлтæ къуырийы бонтæй алкæцыйы дæр æвæрдтой сæрмагонд мидис, ирон адæмон сфæлдыстадмæ гæсгæ дзы алкæмæн дæр ис йæхи зæд, йæхи бардуаг:

 

Къуырисæр у Алардыйы, Тутыры æмæ Уациллайы бон.

 

Дыццæг у Уастырджийы бон.

 

Æртыццæг – Бынаты бардуаджы бон.

 

Цыппæрæм – Мыкалгабырты бон.

 

Майрæмбон – Мадизæды, Мады Майрæмы бон.

 

Сабат – Мæрдты бон.

 

Хуыцаубон – Стыр Хуыцауы бон.

 

Иунæг Стыр Хуыцауы ранымад зæдтæ æмæ дау­джыты бæрæгбæттæ дæр вæййынц къуырийы мидæг алкæмæн дæр йæхи боны. Уый афтæ нæ амоны, æмæ уыцы бонтæм иннæ зæдтæ æмæ дау­джытæ ницы бар дарынц. Зæгъæм, хуыцаубонмæ бирæ бæрæгбæттæ æрцæуынц: Фæлвæра, Фацбадæн, Куадзæн, Атынæг, Къобы Уастырджи, Ичъына æмæ суанг Ногбон дæр.

 

Бафиппайын хъæуы уый дæр, æмæ алы бæрæгбон дæр райдайы, цы боны уыдзæн, уый размæ æхсæвы. Уымæн æмæ ирон адæммæ суткæ нымад цæуы иу æхсæвы иу сахатæй иннæ æхсæвы иу сахатмæ нæ, фæлæ иу изæрæй иннæ изæрмæ. Дзургæ дæр афтæ куы кæнæм. Сабаты куы баталынг вæййы, уæд фæзæгъæм: «Ахсæв у Хуыцауы æхсæв», хуыцаубоны изæрæй та – «Къуырисæры æхсæв» æмæ афтæ дарддæр.

 

Гъе, уымæ гæсгæ нæм Джеоргуыба, кæд Уастыр­джийæн йæ бон дыццæг у, уæд райдайы къуырисæры изæрæй. Йе ʼрвитæн дæр вæййы иннæ къуырисæры изæрæй. Бæрæгбонæн та, куыд изæр фæкæны, афтæ йæ тых сæтгæ кæны, æмæ куыддæр дыууæ сахаты свæййы, афтæ æфсинтæ, фысымтæ стыхсынц. Изæры æрцыдæй стæрсынц æмæ фынгтæ æрæвæрыныл фæтагъд кæнынц.

 

Ирон бæрæг бонтæ бирæ сты. Алы комы, алы хъæуы цæрджытæн, алы мыггагæн дæр ис хицæн бæрæгбæттæ.

 

Цгъойты Хазби


Похожие записи:

ОБЩЕСТВО 19.10.2021 в 08:02

Йæ алы рæнхъ дæр исы йæ зæрдæйы арф къуымтæй

Райгуырæн зæхх… Нæй уымæй уарзондæр, зынаргъдæр.

ОБЩЕСТВО 22.12.2023 в 21:07

ЙÆ ЦАРДВÆНДАГ — ЦАРДЫ СКЪОЛА

Æмæ та мæ зæрдыл æрбалæу­уыдысты стыр уырыссаг фыссæг Антон Чеховы хъуыды­тӕ: «Адæймаг æппæтæй дæр хъуамæ рæсугъд уа – бакастæй дæр, кондæй дæр æмæ удæй дæр». Уыдонæй, кæй зæгъын æй хъæуы, сæйрагдæр, æнæдызæрдыгæй, уды рæсугъддзинад у, уымæй хайджын дæ – уæд дæ бакаст дæр æмæ дæ дарæсы конд дæр адæммæ рæсугъ­дæй зындзысты.

ОБЩЕСТВО 11.01.2024 в 08:42

«Благодарим за то, что вы зажгли в наших сердцах огонь веры в то, что мы не одни»

В преддверии Нового года педагоги и воспитанники отдела патриотического воспитания детей МАУДО «Центр дополнительного образования г. Владикавказа» совместно с представительством Международного общественного фонда «Российский фонд мира» в РСО-А провели благотворительную акцию для детей-переселенцев из Донбасса.

ОБЩЕСТВО 11.10.2022 в 07:02

Фæззæджы Тутыр

Тутыр ахæм ахъаззаг, ахæм ахсджиаг бардуаг у, æмæ йæм ирон адæм куывтой тынг арæх. Сæрмагондæй йæ номыл алы аз дæр кодтой дыууæ куывды – уалдзæджы æмæ фæззæджы, Майрæмыкуадзæнæй-иу фондз къуырийы куы рацыд, уæд. Уыцы бæрæгбон хуыдтой Фæззæджы Тутыр, Тутыры æхсæв, Тутыры хæргæкъуыри.

ОБЩЕСТВО 27.01.2024 в 08:21

Трамвай памяти

27 января в нашей стране вспоминают одно из самых трагичных событий Великой Отечественной войны – полному освобождению Ленинграда от фашистской блокады исполняется 80 лет.

ОБЩЕСТВО 11.06.2023 в 12:20

РЕКОМЫ КУВÆНДОН

Ацы бонты æгас Ирыстон бæрæг кæнынц æппæты кадджындæр бæрæгбæттæй иу – Реком. Цъæйы коммæ Хуссар æмæ Цæгат Ирыстонæй та æрæмбырд уыдзæн бирæ адæм.

Все новости из категории: ОБЩЕСТВО